भदौ १० गते आएको विनाशकारी भोटेकोशी–त्रिशूली बाढीले देशका विभिन्न क्षेत्रमा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्याएपछि हजारौँ परिवार घरबारविहीन भएका छन्। बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङलगायतका जिल्लाका नदी किनारका बस्ती, घर, सडक, पुल, विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था तथा विद्युत् संरचना बगाएपछि प्रभावित नागरिकको दैनिकी अझै सामान्य बन्न सकेको छैन।बाढीले घरबार मात्र खोसेको छैन, ठूलो संख्यामा मानिसको ज्यान गएको छ भने हजारौँ अझै बेपत्ता छन्। पछिल्लो विवरणअनुसार १ हजार ३५७ जनाको शव फेला परेको छ भने करिब ५ हजार ३२६ जना अझै बेपत्ता रहेको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको विवरण छ। बेपत्तामध्ये रसुवा र नुवाकोटका नागरिकसँगै विदेशी पर्यटक तथा जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत कामदारसमेत रहेका छन्।
प्रारम्भिक सरकारी मूल्यांकनअनुसार बाढीबाट ७ हजार ५७० निजी घर पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन् भने करिब ३२ हजार ९३३ जना प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन्। क्षतिको पूर्ण विवरण अझै संकलन भइरहेकाले प्रभावित घरपरिवारको संख्या थप बढ्न सक्ने देखिएको छ। करिब २० हजार घर पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ। बाढीले ५५ किलोमिटर सडक पूर्ण रूपमा नष्ट गरेको छ भने ३७ वटा मोटरेबल पुल र ६८ वटा झोलुङ्गे पुलमा क्षति पुगेको छ। १८ वटा विद्यालय र सातवटा स्वास्थ्य संस्थासमेत प्रभावित भएका छन्। यसका कारण बालबालिकाको पढाइ, स्वास्थ्य सेवा र दैनिक आवतजावतमा ठूलो असर परेको छ। बाढीले निम्त्याएको संकटबाट प्रभावित परिवारलाई तत्काल राहत दिएर मात्र समस्या समाधान हुने अवस्था छैन। उनीहरूका लागि स्थायी आवास, रोजगारी, शिक्षा, स्वास्थ्य, खानेपानी र सुरक्षित बस्ती निर्माणलाई एकीकृत योजनाका रूपमा अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता छ। जोखिमयुक्त स्थानमा रहेका बस्तीलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्ने तथा भविष्यमा यस्ता विपद्बाट हुने क्षति कम गर्न पूर्वसूचना प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
बाढीको सबैभन्दा ठूलो असर रसुवा र नुवाकोटका बस्तीमा देखिएको छ। नदीमा एक्कासि आएको अत्यधिक बहावसँगै ढुंगा, माटो र लेदोको भेल बस्तीमा पस्दा कतिपय घर पूर्ण रूपमा पुरिएका छन् भने कतिपय घरको संरचना नै बगाएको छ। बेट्रावती, स्याफ्रुबेँसी, टिमुरे, रसुवागढी तथा भोटेकोशी आसपासका क्षेत्रमा बाढीले पुर्याएको क्षति अझै भयावह देखिन्छ। विपद्पछि विस्थापित परिवारका लागि अस्थायी आवास, खाद्यान्न, स्वच्छ खानेपानी, औषधि तथा सरसफाइ प्रमुख आवश्यकता बनेका छन्। हजारौँ प्रभावित नागरिक राहत केन्द्र तथा आफन्तको आश्रयमा बसिरहेका छन्। कतिपय दुर्गम बस्तीमा सडक र पुल भत्किएका कारण राहत सामग्री पुर्याउनसमेत कठिन भइरहेको छ। बाढीबाट प्रभावित करिब ४ हजार ६ सयभन्दा बढी मानिस विभिन्न होल्डिङ सेन्टरमा आश्रय लिइरहेका छन्।
यसबीच नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरीसहितका सुरक्षा निकाय उद्धार तथा खोजी कार्यमा निरन्तर खटिएका छन्। बाढीपछि अहिलेसम्म हजारौँ नागरिकको उद्धार गरिएको छ। भग्नावशेष तथा बाढीले पुरिएका संरचनामा हराइरहेकाहरूको खोजी अझै जारी छ। जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेका हुन सक्ने कामदारको खोजीलाई समेत प्राथमिकता दिइएको छ।
बाढीले हजारौँ परिवारको घर मात्र बगाएको छैन, उनीहरूको वर्षौँको मेहनत, सम्पत्ति र भविष्यसमेत प्रभावित बनाएको छ। अबको चुनौती प्रभावित नागरिकलाई राहत दिनु मात्र नभई उनीहरूलाई सुरक्षित आवाससहित सम्मानजनक जीवनमा फर्काउनु र भविष्यमा यस्ता विपद्बाट हुने मानवीय क्षति न्यून गर्नु हो।
