रसुवास्थित भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीपछि जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा फसेका तथा सम्पर्कविहीन कामदारको खोजी तथा उद्धार कार्यलाई तीव्र पारिएको छ। बाढीले सुरुङका प्रवेशद्वार माटो, ढुंगा र भग्नावशेषले पुरिएपछि सुरुङभित्र रहेका कामदारसम्म पुग्न उद्धार टोलीलाई कठिनाइ भइरहेको छ। दुई सातापछि पनि खोजी जारी रहँदा सुरुङभित्र केही व्यक्ति जीवितै रहेको हुन सक्ने आशाले उद्धारकर्मी र आफन्तमा आशा कायमै छ। बाढीबाट प्रभावित चिलिमे, माथिल्लो त्रिशूली–३ ए र माथिल्लो त्रिशूली–३ बी लगायतका जलविद्युत् आयोजनाका सुरुङमा उद्धार टोली केन्द्रित भएको छ। विशेषगरी चिलिमे जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङमा कामदारका लागि खाना, बसोबास र अन्य सुविधा रहेको संरचना भएकाले त्यहाँ मानिसहरू जीवितै रहेको हुन सक्ने अनुमान गर्दै खोजीलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले उद्धार अभियानमा कुनै कमी हुन नदिने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका छन्। सरकारले खोज तथा उद्धारलाई निरन्तरता दिँदै सम्भावित सबै स्थानमा प्राविधिक तथा मानवीय स्रोत परिचालन गर्ने जनाएको छ।
उद्धार कार्यमा नेपाली सेनासहित नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, आयोजनाका प्राविधिक तथा विदेशी विशेषज्ञ टोली परिचालित छन्। केही स्थानमा सुरुङसम्म पुग्न एक्स्काभेटर, ड्रिलिङ मेसिन तथा अन्य भारी उपकरण प्रयोग गरी माटो र भग्नावशेष हटाउने काम भइरहेको छ। अत्यन्त जोखिमपूर्ण भूगोल र पुनः बाढी आउन सक्ने सम्भावनाबीच उद्धारकर्मीले सावधानीपूर्वक काम गरिरहेका छन्। भोटेकोशी बाढीले जलविद्युत् आयोजना मात्र नभई आसपासका बस्ती, सडक, पुल तथा अन्य पूर्वाधारमा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ। बाढी र पहिरोका कारण ठूलो संख्यामा मानिसको मृत्यु तथा बेपत्ता भएको अवस्थामा सुरुङमा फसेका कामदारको खोजी प्रभावित परिवारका लागि अत्यन्त संवेदनशील विषय बनेको छ। आफन्तहरू उद्धार टोलीबाट सकारात्मक खबरको प्रतीक्षामा छन्।
उद्धारका क्रममा सुरुङभित्र अक्सिजन पुर्याउन पाइप प्रयोग गरिएको छ भने अवरुद्ध भाग खोल्न विशेष उपकरण परिचालन गरिएको छ। सुरुङभित्र पानी, लेदो र ढुंगामाटो भरिएकाले सामान्य उपकरणबाट प्रवेश गर्न कठिन भएपछि नेपाली सेना, सुरक्षा निकाय तथा विदेशी प्राविधिकको सहयोगमा विभिन्न प्रविधि प्रयोग भइरहेको छ।
यसअघि माथिल्लो त्रिशूली–३ ए जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङबाट दुई जना कामदारलाई नौ दिनपछि जीवितै उद्धार गरिएको थियो। उद्धार टोलीले सुरुङभित्रबाट आवाज सुनेपछि उनीहरू रहेको स्थान पत्ता लगाएको थियो। उनीहरूलाई उपचारका लागि काठमाडौं ल्याइएको थियो। त्यस घटनाले सुरुङमा फसेका अन्य व्यक्तिलाई पनि जीवितै उद्धार गर्न सकिने आशा बढाएको छ। पछिल्लो विवरणअनुसार विभिन्न जलविद्युत् आयोजनामा कार्यरत करिब ९०० जना व्यक्तिमध्ये १२१ जना सुरुङभित्र फसेको हुन सक्ने आशंका गरिएको छ। यद्यपि वास्तविक संख्या र उनीहरूको अवस्थाबारे यकिन गर्न खोज तथा उद्धार कार्य जारी छ। बाढीका कारण कम्तीमा ११ वटा जलविद्युत् आयोजना प्रभावित भएको बताइएको छ।
भोटेकोशी बाढीपछि सुरुङभित्रबाट केही व्यक्तिलाई जीवितै उद्धार गर्न सफल भएको घटनाले उद्धार अभियानमा नयाँ आशा थपेको छ। अबको मुख्य चुनौती भनेको सुरुङभित्र प्रवेश गर्ने सुरक्षित मार्ग पहिचान गर्नु, अक्सिजन तथा आवश्यक सामग्री पुर्याउनु र सम्भावित जीवित व्यक्तिसम्म तत्काल पुग्नु हो। भयानक बाढीपछि पनि उद्धारकर्मीको प्रयास रोकिएको छैन। सुरुङभित्र रहेका हुन सक्ने कामदारको खोजीमा हरेक घण्टा महत्वपूर्ण भएकाले आधुनिक उपकरण, दक्ष जनशक्ति र अन्तर्राष्ट्रिय विशेषज्ञताको अधिकतम प्रयोग गर्दै उद्धार अभियानलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
